Lokale water-, sanitatievoorzieningen: zelfbouw, workshops & ontwerp

Droge toilet systemen

Hoe werkt een urine gescheiden compost toilet?

Het sluiten van de kringloop met urine gescheiden toiletten

Het sluiten van de kringloop met urine gescheiden toiletten

Wij mensen zijn zo gebouw dat als we gaan zitten of hurken de urine naar voren gaat, zowel bij mannen als vrouwen. Hier kunnen we handig gebruik van maken als we een urine-scheider aan de voorkant van het toilet plaatsen. Voor mannen kan een waterloze urinoir gebruikt worden.

De scheiding van urine heeft vele voordelen:

  • urine is steriel en feces niet, terwijl het volume van feces ongeveer een-tiende is van het volume van urine;
  • de scheiding van een droge en natte fractie zorgt ervoor dat nare geuren goed te voorkomen zijn;
  • urine bevat het overgrote deel aan nutriënten (vooral stikstof) en is daarom een goede mest stof voor het land.

Hergebruik

De wereldgezondheidsorganisatie heeft richtlijnen opgesteld voor het hergebruik van urine en feces aan de hand van wetenschappelijk onderzoek. De WHO raadt aan om de urine een maand te laten staan (6 maanden bij koude weersomstandigheden). Daarna kan de urine gebruikt worden als meststof of compostverbeteraar. Als richtlijn kunnen we aanhouden ca. 2 liter per m² per jaar of 10 tot 20% van het compostvolume.

De grote boodschap wordt opgevangen in een aparte bak en bedekt met zaagsel, as of ander droog organisch materiaal. Hierdoor is er geen stank en verdwijnt het laatste beetje vocht via een ventilatiepijp.

De feces bevat veel pathogenen waar we ziek van kunnen worden. Daar moet met zorg mee omgegaan worden. De wereldgezondheidsorganisatie geeft 2 methoden om feces te behandelen voor het gebruik op het land:

  1. Composteren – Hierbij moeten er temperaturen van minimaal 50 graden Celsius bereikt worden voor een week lang.
  2. Uitdrogen – De feces voor 2 jaar laten staan op een droge geventileerde plek.

De behandelde feces is niet meer te herkennen en kan net zoals compost over het land gebracht worden (niet voor gewassen die rauw gegeten worden).

Terra preta (fermentatie)

Een derde methode is met behulp van Terra Preta. Deze manier van verwerking van onze toiletproducten is ontdekt in de amazone. De inheemse bevolking gebruikten houtskool om hun behoeftes af te dekken. Samen met een bacterie die daar aanwezig is, ging het fermiteren. Dat resulteerde in zeer vruchtbare zwarte aarde. Dit kunnen we hier ook bereiken met bijvoorbeeld dezelfde bacterieeen die voor zuurkool gebruikt worden.

Economisch voordeel

Ongeveer 30 procent van ons drinkwater spoelen we door het toilet. Een gemiddeld huishuiden betaald 45 euro voor spoelwater en 300 euro per jaar rioolbelasting (bron 1 2). Onze ontlasting komt, samen met andere ‘afvalstromen’, bij de rioolwaterzuivering terecht. Het eindproduct is slib wat verbrand moet worden en behandeld als chemisch afval. Met voedingstoffen die we door onze toilet spoelen zouden we jaarlijks zo’n 1000 m2 land vruchtbaar kunnen houden per gemiddeld huishouden per jaar (bron).

Organisaties en websites:

  • Eautarcie – Duurzaam waterbeheer. Informatieve website gebasseerd op de werken van Joseph Orzagh
  • Susana – Sustainable Sanitation Alliance | een netwerk van organisaties die zich bezig houden met duurzame sanitair. Hier vind je veel publicaties en een handig forum met experts voor vragen.
  • Ecosanres – Ecological Sanitation Research | Een zweeds ondezoeksinstituut voor ecologisch sanitair. Veel publicaties over het gebruik van excreta in de landbouw.
  • WHO Guidelines | de richtlijnen van de Wereldgezondheids organisatie voor veilig gebruik van afvalwater, excreta en grijswater
  • WECF – Women in Europe for a Common Future | Een netwerk van milieu en vrouwen organisaties die ecologisch sanitair promoot in Oost-Europa, Caucasus en Centraal Azië.
  • Global Dry Toilet Association of Finland | Organiseert de droge toiletten conferentie in Finland. Veel interessante links, publicaties en presentaties.